کی رۆژهەڵاتا ناڤین برێڤەدبەت..؟

شھاب ئاکرەیی

نە یا بساناهییە مرۆڤ ل ململانێیا ئەمریکی – ئێرانی بگەهیت وەک بتنێ ناكۆكییەك د ناڤبەرا دوو دەولەتان دا، یان کێشەیەک ل سەر مەلەفێ ئەتۆمی، یان ژی هەڤرکییەک ل سەر هەژموونا هەرێمی، راستی ئەڤەیە ئەوا ژ زێدەتر ژ چل ساڵانە روی ددەت، ململانێیەکە ل سەر شێوازێ سیستەمێ هەرێمی ل رۆژهەڵاتا ناڤین، و ل سەر هندێ کا کێ شیانێن كارتێكرنێ ل سەر بڕیار، ئاڕاستە و پاشەڕۆژا وێ هەنە.

ژ دەمێ سەرهلدانا شۆڕشا ئیسلامی ل ئێرانێ ل ساڵا 1979ێ، وڵاتێن یەکگرتی یێن ئەمریکا خۆ ل هەمبەر هێزەکا نوی یا هەرێمی دیت کو رەتدکەت بچیتە بن سێبەرا وی سیستەمێ سیاسی یێ کو پشتی جەنگێ جیهانیێ دوویێ ل دەڤەرێ هاتیە ئاڤاکرن، ژ وێ دەمی وەرە، پەیوەندی یێن د ناڤبەرا هەردوو وڵاتان دا ژ هه‌ڤپه‌یمانیێ بۆ دژمەناتیێ گۆهرین، و ژ هەڤرکیێ بۆ ڕووبەڕووبوونەوەیەکا نەڕاستەوخۆ کو ژ کەنداڤێ دەستپێکر و گەهشتە عێراق، سووریا، لوبنان و یەمەنێ.

بەلێ ئەو شاشییا گەلەک ژ چاڤدێران دکەڤنە تێدا ئەوە کو هزر دکەن لایەنەک ژ وان یێ پۆتەنسێل و شیان هەیە یێ دی ژ هێڵکاری و هەڤکێشەیێ دویربێخیت، ئەمریکا، سەرەڕای باڵادەستییا خۆ یا سەربازی، تەکنۆلۆژی و ئابۆری، نەشیایە هەژموونا ئێرانێ ب وێ ڕادە یا کو حەز ل سەر دکر کێم بکەت، ل بەرامبەر دا، ئێران ژی نەشیایە ببیتە تاکە هێزا زاڵ و بێڕکابەر ل دەڤەرێ یان ژی دیدەنگەها خۆ یا سیاسی ب سەر هەمییان دا بسەپینیت.

ساڵێن دووماهییێ ڕاستییەکا گرنگ ئاشکرا کرن، ئەو ژی ئەوە کو هەردوو لایەن د ناڤ سنوورێن حسابکری و دارێژتی دا دناڤ ململانێیێ دانە، گرژی هەیە، سزایێن ئابۆری بەردەوامن، و گەفێن لایەنێن بەرامبەر ژی هەنە، بەڵام هێڵێن سۆر هەنە کو رێگریێ ل خزینێ بەرەف جەنگەکێ گشتگیر دکەن، چونکی جەنگەکێ ب ڤی شێوەیی دێ ئەنجامێن وێ نەک بتنێ بۆ سەر ئێران یان ئەمریکا بن، لێ دێ بازاڕێن وزەی یێن جیهانی و سەقامگیری یا تەڤایا دەڤەرێ ژی ڤەگریت.

ئەڤڕۆ، دەڤەر ل هەمبەر قۆناغەکا نوی دهێتە دیتن، رۆژهەڵاتا ناڤین ئێدی د پێشەنگییا ئەولەویاتێن سیاسەتا ئەمریکا دا نینە وەکى د دەیان ساڵێن چوین دا هەبوو، ل لایێ دی ژی ئێران دناڤ ئاستەنگێن ئابۆری و جڤاکی یێن ناڤخۆیی دا دژیت، کو وێ هان ددەت پتر یا ڕژد بیت ل سەر تێکوشاندنێ و خۆدویرئێخستنێ ژ ڕووبەڕووبوونەوە یێن ڤەکری، د هەمان دەم دا، هێزێن نێڤدەوڵەتی یێن دی ژی هاتینە د ناڤ هێڵا هەڤرکیێ دا، کۆ ئەڤێ چەندێ دیمەنێ سیاسی ئاڵۆزتر و کێمتر بەرەڤ یەکلاییکردنەوەیێ بریە.

پرسیارا ڕاستەقینە ئێدی ئەڤە نینە، کی دێ د ڤێ ململانێیا ئەمریکی – ئێرانی دا سەرکەڤیت؟ بەڵکو ئەڤەیە: بەردەوامبوونا ڤێ ململانێیێ دێ چ کاریگەریێ ل سەر گەلێن دەڤەرێ کەت؟ چونکی دەوڵەت و جڤاک بوون یێن کو مەزنترین باج و تێچوو د دەیان ساڵێن دەربازبووی دا داین، چ ب ڕێیا جەنگان، یان سزایان، یان ژی جەمسەربەندی یێن توند یێن سیاسی.

ژ بەر ڤێ چەندێ، پێدڤیاتی ئێدی نەک ب سەرکەفتنا لایەنەکێ یە ل سەر یێ دی، لێ ب ئاڤاکرنا سیستەمەکێ هەرێمی یێ هەڤسەنگترە، کو ل سەر بنەمایێ بەرژەوەندی یێن هەڤپشک و ڕێزگرتن ل سەروەرییا دەوڵەتان ئاڤاببیت، دویر ژ لۆژیکێ بەرەباب و ململانێ یێن ڤەکری. بڕێڤەبرنا بەردەوام یا قەیرانان نابیتە چارەسەریەکا هەمیشەیی، و پاشخستنا تەقینەوەیێ ژی رامانا ژناڤبرنا ئەگەرێن وێ نینە.

ئەزموونان سەلماندییە کو رۆژهەڵاتا ناڤین پێدڤی ب پتر گۆڕەپانێن هەڤرکیێ نینە، بەڵکو پێدڤی ب پڕۆژەیێن سەقامگیری، گەشەپێدان و هەڤپشکیێ هەیە، دەربارەی گرەوکرنێ ل سەر یەکلاییکردنەوە یا ته‌مام یان هەژموونا ڕەها، مێژوویێ گەلەک جاران سەلماندییە کو گرەوەکێ دۆڕایە، خودانێن وێ چەند خودان هێز و باندۆر بن ژی.

و پرسیار د ڤەکری بوونا خۆ دا دمینیت، ئەرێ دێ واشنتۆن و تاران بەرەف پێکهاتنەکا مێژوویی پێنگاڤان هاڤێژن کو یاسایێن یاریێ ژ نوی ڤە دابڕێژیت، یان دێ دەڤەر وەک بارمتەیا ململانێیەکا درێژخایەن مینیت، کو شێوازێ وێ دگۆهریت بەڵام ب دووماهی ناهێت؟