گۆڤارا دەنگێ شێخان گۆڤارا دەنگێ شێخان
نڤێسین مهدى کاکەیی وەرگێران محمد گڤاری
1- سومەريیان دگوتە کوردستانێ ( کورد داکی) (ku_ ur) ( -daki) (a) ئانکو وەلاتێ کورد (کوردا) (b) کوناڤێ کوردان دناڤ تومارێن ئاشوريیان بناڤێ (کورتی kûrti) یان kurdi (1) هاتیە، بەلێ هیتییان بناڤێ کور تی (kurti) ناڤ ل سەر کوردان دانابوو ب ڕامانا چیایی
2ـ هەروەسا دناڤ تومارێن ئەرمەنییان ناڤێ کوردان ب کوردی (kurdi- b) دهاتە گوتـن ، ڕۆمانییان ژی دگوت کوردی (kurdi) یان کورتی (corti) ب ڤی شێوازی ناڤێ دیرۆکی یێ گەلێ کورد بناڤێ کورد هاتیە گوتـن لەوا چێنابیت ناڤێ کوردان ب (اکراد) بهێتە ناڤکرن.
3- عەرەب پەیڤا ( کرد) بکارتینن ژچاڤنێریەکا کەسوکی بۆ مەرما کێمکرنا سەنگ و بهایێ کوردان کو کورد مللەتەکێ پاشکەفتینە.
4- پەیڤا کورد کۆمکرنا پەیڤا کوردی یە ب زمانێ عەرەبـی ژبەر ڤێ چەندێ چێنابیت کۆمکرنا پەیڤێ ب اکراد بهێتە گۆتن.
5- گەلەک کەس دناڤا جڤاکێ کوردان ژوان ڕەوشەنبیر و نڤێسەرو هۆزانڤان و سیاسەتڤان کەفتینە ژێر كاریگەریا هەژموونا چاند و ڕەوشەنبیریا عەرەبان ژبەر ئەگەرێـن داگیرکرنا کوردستانێ ژلایێ نەتەوا عەرەبان ڤە ب درێژاهییا 1400سالێن دەربازبووی هەتا کو کورد ل هەرێما رۆژهەلات و باکورێ کوردستانێ مینا کەتوارەکی لژێر هەژموونا زمان و ڕەوشەنبیريیا توخمێ عەرەبان بوون بەلێ نە ب شێوەکێ ڕاستەخۆ لێ بڕێکا ئاینێ ئیسلامێ و زێدەباری کاریگەريیا هەژموون و چاندو ڕەوشەنبیری و زمانێ فارسی وەکو ڤان هۆکارێن ل خارێ دیارکری ، بۆ نمونە باکورێ کوردستانێ چاڤلێکرنا تورکان دکر وەکو پەیڤا (spor) ب زمانێ عەرەبی ریاضە ، دیسان کوردان ژی ناڤەکێ دی هەبوو وەکو وەرزش ، یان پەیڤا (şiro) پەیڤەکا سومەری – کوردی یا ڕەسەنە ، عەرەبان ئەڤ پەیڤە وەرگرت و ڤەگوهاست بۆ هەلبەستێ ، ژبەر ئەگەرێـن زالبوونا زمان و ڕەوشەنبیريیا عەرەبی لسەر مەژیێ کوردان، ژلایەکێ دیڤە کوردان بکارئینانا پەیڤا سومەری یا کوردی ئەوا ژلایێ عەرەبان ڤە هاتیە وەرگرتن پەیڤا رەسەنا کوردی شرۆ (şiro) پشت گوھ هاڤێت، ژئەنجامێ مەژیەکێ نەساخ، لەوا پێدڤیە ڤەگوهاستنا پێزانینێن ڕاست و دورست بۆ گەلێ کورد بێنە ڤەگوهاستـن بۆ زێدەکرنا ئاستێ هشیارى یا نەتەوەیی و نشتیمانی بۆ رێگریکرن ل دویکەفتنا کوردو کوردستانێ بۆ گەل و وەلاتێن داگیرکەرێن ئاخا کوردستانێ.
6- کورد ل هەرێما رۆژئاڤا و باشۆرێ کوردستانێ ل ژێر داگیرکەریا دەستهەلاتا عەرەبی ژیانێ دەربازدکەن هەتا کو وەلاتێ کوردان بشێوەکێ ڕەهایی دهێتە ڕزگارکرن. زمانێ عەرەبی یێ هاتیە سەپاندن لسەر ڕۆنشتڤانێن هەردوو هەرێمان ژبەر ڤێ یەکێ مافێ وانە لدویڤ شوپا ڕێزمانییا عەرەبی، زمانێ عەرەبان ب شێوەکێ گونجای ل تەنیشتا زمانێ خۆ یێ کوردی پەیڕەو بکەن، هەر وەکی رەوشا ئەمریکییان دگەل زمانێ ئینگلیزی وەک میناک پەیڤا (centre) ب ڕامانا سەنتەر دهێت ، پەیڤا (color)ب ڕامانا لون د زمانێ عەرەبی ، گەلەک پەیڤ یێن کوردی و ئینگلیزی هاتینە بێ سەروبەرکرن ب ئەگەرا وێ چەندێ کو هندەک پیتێن عەرەبی دەنگێن تایبەت نینن ئەوا دزمانێ کوردی و بیانی دا هاتین، ئەڤە دبیتە ئاستەنگ بۆ نیاسینا پەیڤێن ڕەسەن وەک نمونە ناڤێ کوردی باوە گورگور لێ ب زمانێ عەرەبی دهێتە نڤێسین (بابا کرکر)، ژلایەکێ دی پەیڤا چرچل ب زمانێ ئینگلیزی (churchill) ب زمانێ عەرەبی تشرشل .
دیسان ناڤێ زانایێ فیزیکی (Albert Einstein) ب زمانێ عەرەبی بشێوازێ (البرت اینیشتاین) دهێتە نڤیسین ، ب چ ڕەنگان نابیت رازی بین بۆ تێکدانا زمانێ مە یێ قەشنگ و جوان کو بەردەوام پشکەک ژنەتەوا کورد زمانێ عەرەبی لسەر وان هاتیە سەپاندن, لەوا ئەم ب زمانێ عەرەبی ب نێزیکی زمانێ عەرەبی دنڤێسین , هەتا کو کوردستان ب تمامی بهێتە ڕزگارکرن ، وی دەمی دێ ب زمانێ خویێ خۆش و شرین نڤێسین و زمانێ عەرەبی دێ دەستان ژێ بەردەین .
ڕەسەندارییا گەلێ کورد ژئالیێ زمان و ڕەوشەنبیریێ ڤە هاتیە داگیرکرن , داگیرکرن ژبۆ پلان و ستراتیجی يا داگیرکارییا کوردستانێ وەک ڕێخۆشکەرەک بۆ مرۆڤێ کورد دەربارەی ڕازیبوونا جڤاکێ کورد بۆ بەنداتییێ و داگیرکرنا ئاخاوێ.
ئێک ژپێگەهێـن ڕزگارکرنا کوردستانێ , ئەم مەژیێ خۆ ژهەژموونا زمان و ڕەوشەنبیريیا داگیر کەرێن کوردستانێ ڕزگاربکەین ، ئەڤە مەرجەکێ سەرەکییە ، بێی ڕزگارکرنا مەژیێ خۆ ژدەستهەلاتا داگیرکەران ئەم نکارین چ جاران وەلاتی بپارێزین و ڕزگاربکەین ، لەوا یافەرو پێدڤیە مەژیێ خۆ ژهزرو ڕەوشەنبیريیا داگیرکەران ل دەستپێکێ ساڕێژ بکەین .
نوکە دەم هاتیە نەتەوا کورد ب شۆڕەشەکا مەزن لسەر هزرو مەژیێ خۆ بکەت ژهەمی پیلان وهەژموونا , تورک و عەرەب و فارسان پاقژ بکەت ، بەرەڤ ڕزگارییا زمان و هزرو ڕەوشەنبیريیا کوردی پێنگاڤان ب هاڤێژیت ل هەمبەر زولم و زورداری و سەپاندنا کؤلتؤرێ داگیرکەران بۆ گەشەپێدانا هزرا نشتیمانییا کوردستانی.
ژێدەر:-
1- دکتور جمال رشید احمد هەبوونا کوردان ددیرۆکێ دا ڤەکولینەکا گشتگیر ژڤەرێژا نەتەوا کورد، پشکا دووێ چاپا دووێ 2005 بپ 28
2-ژێدەری بەری نوکە بپ 33
3- ژێدەرێ بەری نوکە بپ 37
